नावे बदलून इतिहास बदलत नाही; सोलापूरच्या राजकीय परंपरेचा सन्मान राखण्याची गरजसत्तेची समीकरणे बदलतात; पण समाजासाठी केलेली कामे आणि त्यांची स्मृती कायम राहते
बोल महाराष्ट्र न्यूज | विशेष प्रतिनिधी, अकलूज | अरुण गुजर
सोलापूर जिल्ह्याच्या राजकीय आणि सामाजिक वाटचालीचा इतिहास पाहिला, तर या जिल्ह्याला दिशा देणाऱ्या अनेक दिग्गज नेतृत्वांची नावे आदराने घेतली जातात. सहकार, शिक्षण, शेती, उद्योग, सामाजिक विकास आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या माध्यमातून जिल्ह्याच्या विकासाला चालना देणाऱ्या नेतृत्वाने सोलापूरची ओळख महाराष्ट्राच्या आणि देशाच्या राजकीय नकाशावर ठळक केली.या राजकीय परंपरेत मोहिते-पाटील परिवाराचे योगदान विशेषत्वाने चर्चिले जाते. सहकारमहर्षी शंकरराव मोहिते-पाटील यांच्यासह विजयसिंह मोहिते-पाटील, प्रतापसिंह मोहिते-पाटील, मदनसिंह मोहिते-पाटील यांसारख्या नेतृत्वाने विविध काळात सोलापूर जिल्ह्याच्या विकासाच्या प्रश्नांना व्यापक व्यासपीठ मिळवून दिले. त्यांच्या काळात उभ्या राहिलेल्या अनेक संस्था, विकासकामे आणि सामाजिक उपक्रम आजही जिल्ह्याच्या सार्वजनिक जीवनाचा भाग आहेत.त्यामुळेच आजच्या राजकारणाकडे पाहताना एक प्रश्न स्वाभाविकपणे उपस्थित होतो—सत्ता बदलली म्हणून पूर्वीच्या काळात झालेल्या चांगल्या कामांची ओळख आणि त्यांच्याशी जोडलेल्या सार्वजनिक स्मृतीही बदलल्या पाहिजेत का?राजकारणात बदल स्वीकारावा; पण इतिहास पुसू नयेलोकशाहीमध्ये सत्ता बदलणे ही स्वाभाविक प्रक्रिया आहे. आज एक पक्ष सत्तेत असतो, उद्या दुसरा पक्ष सत्तेत येऊ शकतो. नेतृत्व बदलते, राजकीय समीकरणे बदलतात आणि विकासाची प्राधान्येही बदलू शकतात.मात्र सत्ता बदलली म्हणून पूर्वीच्या नेतृत्वाने केलेल्या विधायक कामांकडे केवळ राजकीय दृष्टिकोनातून पाहणे योग्य ठरेल का, हा विचार करण्याचा विषय आहे.एखाद्या सभागृहाला, रस्त्याला, मैदानाला किंवा संस्थेला एखाद्या नेत्याचे नाव देण्यात आले असेल, तर त्या नावामागे केवळ व्यक्तीपूजा नसते. अनेक वेळा त्या नावामागे त्या व्यक्तीचे सामाजिक योगदान, विकासकामे आणि त्या काळातील जनतेच्या भावना जोडलेल्या असतात.नाव बदलल्याने भिंतीवरील अक्षरे बदलू शकतात; पण इतिहासातील योगदान बदलत नाही.‘महर्षी सभागृह’ या नावाचा प्रश्न भावनेशी जोडलेलासोलापूर जिल्हा परिषद कार्यालयातील सभागृहाला पूर्वीच्या काळात ‘महर्षी सभागृह’ असे नाव देण्यात आले असल्याचा संदर्भ या चर्चेत महत्त्वाचा ठरतो. या नावामागे सहकारमहर्षी शंकरराव मोहिते-पाटील यांच्या कार्याची आणि सोलापूर जिल्ह्याच्या सार्वजनिक जीवनातील त्यांच्या योगदानाची आठवण जोडलेली आहे.या सभागृहाचे नाव बदलण्यासंदर्भात ठराव झाल्याची चर्चा सध्या राजकीय वर्तुळात होत आहे. प्रस्तावित नावामागे माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांच्याविषयीचा सन्मान व्यक्त करण्याची भावना असू शकते. अटलबिहारी वाजपेयी हे देशाचे मोठे नेते होते, याबाबत कोणतेही दुमत नाही.मात्र प्रश्न अटलजींच्या सन्मानाचा नाही; प्रश्न आहे तो एका सार्वजनिक वास्तूशी जोडलेल्या ऐतिहासिक स्मृतीचा.एखाद्या महान राष्ट्रीय नेत्याच्या नावाने नवीन सभागृह, नवीन इमारत, नवीन रस्ता किंवा नवीन सार्वजनिक प्रकल्प उभारून त्याला नाव देणे हा अधिक सकारात्मक मार्ग ठरू शकतो. त्यामुळे पूर्वीच्या नेतृत्वाचा सन्मानही राहील आणि नव्या नेतृत्वाला स्वतःची ओळख निर्माण करण्याची संधीही मिळेल.मोहिते-पाटील परिवाराचे योगदान राजकीय चौकटीपलीकडे पाहण्याची गरजमोहिते-पाटील परिवाराचे राजकीय समर्थन कोण करतो किंवा कोण करत नाही, हा प्रत्येकाचा वैयक्तिक राजकीय अधिकार आहे. मात्र या परिवाराने सोलापूर जिल्ह्याच्या विकासासाठी केलेल्या योगदानाचे मूल्यमापन केवळ आजच्या राजकीय समीकरणांच्या चष्म्यातून होऊ नये.सोलापूर जिल्ह्याने महाराष्ट्राला अनेक नेते दिले. या नेतृत्वामुळे जिल्ह्यातील विविध प्रश्नांना राज्यस्तरावर आवाज मिळाला. सहकार क्षेत्रापासून शिक्षणापर्यंत, शेतीपासून सामाजिक संस्थांपर्यंत अनेक क्षेत्रांमध्ये उभ्या राहिलेल्या कामांचा मागोवा घेतला तर त्या काळातील नेतृत्वाची भूमिका लक्षात येते.म्हणूनच पूर्वसुरींचे चांगले काम स्वीकारून त्यापेक्षा अधिक चांगले काम उभे करणे हेच नव्या नेतृत्वाचे मोठेपण ठरते.आजच्या नेतृत्वाची खरी परीक्षा विकासातूनचआज सोलापूर जिल्ह्याचे राजकीय नेतृत्व वेगवेगळ्या पातळ्यांवर कार्यरत आहे. राज्यात आणि केंद्रात सत्तेची ताकद असलेल्या नेतृत्वाकडून जिल्ह्याच्या विकासाच्या मोठ्या अपेक्षा आहेत.पालकमंत्री जयकुमार गोरे, माळशिरस तालुका माजी आमदार राम सातपुते तसेच भाजपचे इतर स्थानिक नेते आणि कार्यकर्ते यांच्याकडे आज सत्तेच्या माध्यमातून विकासाला गती देण्याची संधी आहे.मात्र या राजकीय ताकदीचा उपयोग कोणाला कमकुवत करण्यासाठी करण्यापेक्षा सोलापूर जिल्ह्याला आणखी पुढे नेण्यासाठी झाला तर त्याचे श्रेय आजच्या नेतृत्वाला मिळेल.मोहिते-पाटील परिवाराचे राजकीय अस्तित्व कमी करणे किंवा वाढवणे हा जनतेच्या अंतिम निर्णयाचा विषय आहे. कोणत्याही राजकीय परिवाराचे भवितव्य जनता ठरवते. त्यामुळे राजकीय स्पर्धा असणे स्वाभाविक असले तरी ती स्पर्धा विकासाची असावी, हीच लोकशाहीची अपेक्षा आहे.सूडाचे राजकारण कोणाच्याही हिताचे नाहीसत्तेच्या बळावर एखाद्या पूर्वीच्या नेतृत्वाच्या कामांच्या खुणा पुसण्याचा प्रयत्न झाला, अशी भावना समाजात निर्माण होणे हे कोणत्याही सत्ताधाऱ्यांसाठी चांगले लक्षण नाही.कारण आज सत्ता एका व्यक्तीच्या किंवा पक्षाच्या हातात आहे; उद्या ती दुसऱ्याच्या हातात असू शकते.म्हणूनच आज तुम्ही घेतलेला निर्णय उद्या तुमच्यासाठीही उदाहरण बनू शकतो, हे प्रत्येक राजकीय नेतृत्वाने लक्षात ठेवण्याची गरज आहे.राजकारणात पराभव आणि विजय असतात. मात्र सार्वजनिक जीवनात परस्पर सन्मानाची परंपरा जपली गेली पाहिजे.सोलापूरचा मतदार चांगल्या नेतृत्वाचा सन्मान करतोसोलापूर जिल्ह्याची राजकीय संस्कृती ही संघर्षाची असली तरी त्याचबरोबर चांगल्या नेतृत्वाचा सन्मान करणारी आहे. जनतेसाठी काम करणाऱ्या नेतृत्वाला लोक दीर्घकाळ लक्षात ठेवतात.एखाद्या नेत्याने केलेले काम पुढील पिढ्यांना उपयोगी पडत असेल तर त्या कामाचे श्रेय कोणत्याही एका पक्षापुरते मर्यादित राहत नाही. ते समाजाचे सार्वजनिक योगदान बनते.म्हणूनच राजकीय नेतृत्वाने पूर्वीच्या नेत्यांच्या चांगल्या कामांकडे ‘त्यांचे’ आणि ‘आपले’ अशा चौकटीत न पाहता ‘समाजाचे’ म्हणून पाहण्याची गरज आहे.पत्रकाराची भूमिका—कुणाच्या बाजूने नव्हे, समाजाच्या बाजूनेया संपूर्ण विषयाकडे पाहताना पत्रकाराची भूमिका स्पष्ट असली पाहिजे.पत्रकार हा कोणत्याही एका पक्षाचा समर्थक किंवा विरोधक नसतो. सत्ताधाऱ्यांनी चांगले काम केले तर त्याची प्रशंसा करणे आणि चुकीच्या निर्णयावर प्रश्न उपस्थित करणे हे पत्रकाराचे कर्तव्य आहे. त्याचप्रमाणे विरोधकांनी चांगली भूमिका घेतली तर तिची दखल घेणे आणि चुकीच्या भूमिकेवर टीका करणेही पत्रकारितेचाच भाग आहे.म्हणूनच या लेखाचा उद्देश कोणत्याही व्यक्तीच्या किंवा पक्षाच्या भावना दुखावणे हा नाही.हा प्रश्न व्यक्तींचा नसून सार्वजनिक स्मृतीचा आहे; हा प्रश्न पक्षाचा नसून राजकीय संस्कृतीचा आहे.आजच्या नेतृत्वाने इतिहासाशी स्पर्धा करू नये; इतिहास घडवावामोहिते-पाटील परिवाराने पूर्वी केलेल्या कामांशी आजच्या नेतृत्वाने स्पर्धा करण्याची गरज नाही. त्यापेक्षा आजच्या काळाच्या गरजा ओळखून त्याहून मोठी आणि दूरदृष्टीची कामे उभारण्याची संधी आजच्या नेतृत्वासमोर आहे.सोलापूरला औद्योगिक विकास, आधुनिक शिक्षण, दर्जेदार आरोग्य सुविधा, सिंचन, शेतीपूरक उद्योग, रोजगार, क्रीडा आणि पर्यटनाच्या क्षेत्रात मोठी झेप घेण्याची क्षमता आहे.या प्रश्नांवर राजकीय पक्षांनी एकमेकांशी स्पर्धा केली तर सोलापूरचा फायदा होईल.नाव बदलण्याच्या राजकारणापेक्षा नवे काम उभारण्याचे राजकारण अधिक प्रभावी ठरेल.शेवटी…सत्ता कोणाचीही असो, इतिहास हा कोणाच्या आदेशाने लिहिला जात नाही. समाजाच्या स्मृतीत जे योगदान टिकते, ते काळाच्या कसोटीवर टिकते.शंकरराव मोहिते-पाटील आणि मोहिते-पाटील परिवारातील इतर नेतृत्वाने सोलापूर जिल्ह्याच्या सार्वजनिक जीवनात केलेल्या योगदानाचे मूल्यमापन इतिहास करेल. त्याचप्रमाणे आजच्या नेतृत्वाने केलेल्या कामाचे मूल्यमापनही भविष्यातील पिढ्या करतील.म्हणूनच आजच्या सत्ताधाऱ्यांसमोर एक मोठी संधी आहे—पूर्वसुरींची नावे पुसण्याची नव्हे, तर स्वतःच्या कामाने नवे इतिहास निर्माण करण्याची.सोलापूरच्या राजकीय संस्कृतीला संघर्ष हवा आहे; पण तो विकासासाठी.सोलापूरला राजकीय स्पर्धा हवी आहे; पण ती जनहिताच्या कामांसाठी.आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे—सत्ता येते-जाते, पक्ष बदलतात, नेते बदलतात; पण समाजासाठी प्रामाणिकपणे केलेले काम आणि जनतेच्या मनात निर्माण झालेला सन्मान सहजासहजी कधीच मिटत नाही.
